laatste wijziging: 02-10-2020

15 Stoïcijnse levenskunst


   Auteur: van Reijen, Miriam
     Boek: Stoïcijnse levenskunst - 2016
     ISBN: 978-94-91693-83-0
  Gelezen: september 2020 leesclub SENIA Assen



Mensen lijden emotioneel niet door andere mensen of door de dingen die hen overkomen, maar door hun eigen gedachten daarover. Het zijn irrationele gedachten die negatieve emoties als irritatie, angst, teleurstelling, jaloezie en schuldgevoel veroorzaken. Daarom kan kritisch denken (filosoferen) hier verandering in brengen. Dit soort emoties heeft bovendien geen enkele positieve functie, ze betekenen alleen lijden. Inzicht, ambitie en moed kunnen meer tot stand brengen.

Wie in plaats van een lijder (passief) een leider (actief) wil worden, kan terecht bij de stoïcijnse levenskunst van onder meer Epictetus, Seneca, Spinoza en Sartre. Daarbij hoort ook het keuzes maken zonder nodeloze onzekerheid en gepieker vooraf en zonder zinloze spijt- en schuldgevoelens achteraf. Miriam van Reijen – zelf enthousiast stoïcijn – legt uit, ook aan de hand van alledaagse voorbeelden, hoe het mogelijk is om te leven zonder emoties als irritatie, schuldgevoel en teleurstelling.


7 – Voorwoord


11 – Hoofdstuk 1 : Praktische filosofie

13 Praktische filosofie
17 Filosofen na Socrates, Plato en Aristoteles
18 Van Socrates tot en met de stoa : 4 filosofische scholen
23 De Stoïcijnse filosofie : wordt een leider i.p.v. een lijder!
24 Het belang van taal bij het filosoferen
27 Wat is geluk?
31 De stoïcijnse filosofie: een oproep tot actie!
34 Epicurus versus de stoïcijnen

36 Bedreigingen en mogelijkheden voor het bereiken van geluk

*** TO DO : Seneca – dialogen 

39 Nog meer misverstanden over de stoïcijnen

Hoofdstuk 2  Seneca over woede

47 de weg naar geluk
49 Seneca over het ontstaan van de gemoedsaandoeningen
51 Seneca over woede

56 Argument 1 : Woede is niet natuurlijk

59 woede en straf
60 Argument 3 : Woede en actie

Woede is in het algemeen niet nodig om in actie te komen

64 Argument 4 Woede en moraal

Woede is geen manifestatie van een moreel hoogstaand mens zijn

65 Argument 5 Het lucht zo lekker op!
65  Seneca over verdriet

71 Hoofdstuk 3 : Een cognitieve theorie over emoties

71 Epictetus over het ontstaan van emoties
  • 71 Het woord “emotie” betekent volgens van Reijen een (meestal) vervelend gevoel, dat ontstaat door een onware gedachte
  • 71 Epictetus : mensen lijden nooit door de gebeurtenissen of door andere mensen, maar altijd door hun eigen opvattingen over die gebeurtenissen of andere mens
  • 71 RET therapie = = rationeel emotieve therapie
    • ABCDE model : is door Albert Ellis ontwikkeld
  • 72 Het is nooit de gebeurtenis die de emotie opwekt 
  • 72 Het is je eigen denken dat oorzaak is van de emoties
72 Wat is een emotie?
  • 72 Het woord dat van Reijen meestal gebruikt is “emotie “, maar omdat ze dat alleen gebruikt voor de vervelende, ongewenste gevoel eens, is het verwarrend, en zeker omdat ze de wettige gevoelens die op ware gedachten berusten, gewoon “gevoel “noemt
  • 72 Beter is het woord “gemoedsaandoening
    • Dit woord verwijst naar de twee aspecten van onszelf die wij kennen: lichaam en geest
      • Het lichaam
        • definitie     gemoedsaandoeningen :
          • 73 ..
      • De geest
        • lichamelijke aandoeningen
          • .
          • aandoening wordt opgevat als een neutraal woord
  • 73 Er bestaat een hele medische encyclopedie wat een mens kan mankeren, maar is maar één woord dat we gebruiken om aan te geven dat we dat allemaal niet hebben, namelijk “gezond “
  • 73 Dus :
    • emoties
      • vervelende gevoelens
    • gevoel
      • prettige gevoelens, zoals het beluisteren van Pink Floyd
  • 73 Van Reijen onderscheidt 3 aspecten aan een emotie:
    1. Het vervelende gevoel
    2. De onwaarheid van de onderliggende gedachte
    3. Het effect voor jezelf en anderen
74 - 1 ) Het alledaagse aspect
  • 74 Een grof criterium : Net als bij de lichamelijke gevoelens of aandoeningen hoeft iemand die geniet van zijn of haar hoede of een schuldgevoel niet kwijt wil, dus daar niets aan te doen. Net zomin als iemand die lust beleeft aan lichamelijke pijn, voor die pijn naar de arts gaat. Van Reijen gebruikt het woord emotie voor wat in de filosofie en in het dagelijkse leven eeuwen lang werd aangeduid met “passie
74 - 2 ) Het filosofische aspect
  • 74 In de psychologie wordt dit een “cognitieve dissonantie” genoemd
  • 74 Filosofie en filosoferen staat voor van Reijen altijd in het teken van zelfkennis: mens, ken je eigen gedachten, en onderzoekt ze kritisch
  • 74 In de praktijk blijkt dat alle vervelende gevoel eens ontstaan door onware gedachten. De prettige gevoelens ontstaan voor (ik zeg maar wat) 98% door ware gedachten of helemaal niet denken en je gewoon goed voelen. De twee uitzonderingen zijn:
    • verliefd zijn
    • blij zijn om iets wat niet zo is
75 - 3 ) Het boeddhistische aspect
  • 75 Van Reijen werkt als filosoof alleen met het tweede aspect van de emoties: de waarheid en onwaarheid van de onderliggende gedachten. Er zijn altijd twee gedachten nodig voor 1 emotie, waarvan de ene een feitelijke constatering is, en de andere een normatieve uitspraak. Deze twee gedachten staan haaks op elkaar, botsen, en het effect van die botsing is het vervelende gevoel
  • 76 Van Reijen : ik kan niet genoeg benadrukken dat het niet hebben van een bepaalde emotie niet betekent dat iemand in een ongewenste situatie berust
  • 76 De stoïcijnse filosofie is juist een oproep tot actie !!!
  • 76 Epictetus :
    • “Geef me de moed om alles te accepteren wat niet of niet meer in mijn vermogen ligt”
    • “Geef me de kracht en de energie om alles te veranderen wat nog wel in mijn vermogen ligt”
      • (Zakboekje)
        • “Wat niet in onze macht ligt is de wereld, andere mensen, ons lichaam . . .”
        • Wat wel in onze maag ligt is zijn onze gedachten, onze willen, onze keuzes”
  • 77 Het accepteren van een feit komt pas wanneer blijkt dat het toch niet in je vermogen ligt
77 En nu de praktijk
  • 77 In de oudheid werd waren er nog geen psychologen, en werd iemand met klachten die we nu “psychisch” noemen, naar de filosoof verwezen

oefening

De filosofische ABCDE oefening


80 Wat is waar ?
85 een verwachting leidt nooit tot teleurstelling
88 Van onbewust onbekwaam naar onbewust bekwaam
89 schuldgevoel
90 jaloezie en afgunst

*** Er zijn altijd twee botsende gedachten voor een emotie

93 Emoties zijn alleen maar symptomen
95 Epicurus : angst 

Epicurus : angst als grootste bedreiging voor het geluk

 


101 – Hoofdstuk 4 Willen, kiezen en moeten

101 Epicurus ' "hedonistische calculus"
103 Doe wat je het liefste wilt

Iedereen doet altijd wat hij of zij het liefste wil

107 Niet kiezen is ook kiezen
108 Maden en wormen
25-09-2020 In 1982 was ik als student sociologie jaren bezig met waarden en normen. Dat heeft er voor gezorgd dat ik altijd “relatief” in het leven heb gestaan: ik draag bijvoorbeeld al mijn hele leven zwarte kleding . . .  Omdat dit in de was praktisch is . . .

Waarden en normen

112 Willen  en moeten

Het fundamentele 


117 Hoofdstuk 5  – Spinoza


143 Sartre existentialisme

145 De mens maakt zichzelf
 26-09-2020 ik was /ben
148 Verantwoordelijkheid
149 Sartre en emoties

Sartres theorie over de emoties

150 Vrijheid en situatie
152 Veroordeeld tot kiezen
153 Sartre versus Spinoza

vrijheid