laatste wijziging: 30-01-2023

Metafysica – Epiloog


Ontvankelijk is de toestand waarin iemand open staat voor iets of iemand.

.

Epiloog. Van orde naar ontvankelijkheid

In de epiloog verhaalt Van der Heiden nogmaals verschillende posities die hij reeds heeft besproken. Wel zet hij deze in relatie tot elkaar waardoor nieuwe inzichten ontstaan en er een duidelijker beeld ontstaat wat zijn visie is. Oftewel, de ondertitel van het boek, van orde naar ontvankelijkheid, wordt uitgelegd. Een belangrijk element van de klassieke metafysica is dat ze van een orde in de werkelijkheid uitging en de mens door zijn houding te veranderen deze orde wellicht kon oppikken. Zoals we hebben gezien gaat de moderne metafysica niet uit van een vaststaande orde in de werkelijkheid en daarmee vervalt het idee dat we door een zekere houding inzicht in die orde kunnen vergaren.

De internetlinks uit deze leeswijzer zijn ook te vinden op www.senia.n1 bij het betreffende boek.

De links kunnen in de loop van de tijd wijzigen. We houden ze up-to-date op de website van Senia, niet in de leeswijzers. Sommige links verdwijnen in de loop van de tijd achter een betaalportaal.

Als God de ultieme waarheid is en leven als een monnik de mogelijkheid geeft om zo dicht mogelijk bij God te staan dan is dat te vergelijken met de klassieke houding. De moderne houding die we aantreffen in de natuurwetenschappen wacht niet. De natuur wordt door middel van experimenten onderzocht. Dit onderzoek geeft meer blijk van het waar maken van de menselijk wil dan het zoeken naar de waarheid, omdat de natuur al voor de bevindingen van het experiment in een door de menselijke wil gemaakte setting wordt gezet. De ‘monnik’ eet bij McDonalds en werkt in een laboratorium waar ze onderzoek doen naar het genetisch manipuleren van embryo’s zodat een gemaakt mens de baarmoeder uitkomt.

De moderne nadruk op de wetenschappelijke bril doet ons vergeten dat de orde die de mens op de werkelijkheid projecteert fragiel is. De moderne wilsmetafysica wordt dominanter en verandert in een onto-theologie. Het beginsel van alles is steeds meer een irrationele wil. Volgens Van der Heiden bewijst het bestaan van een niet herleidbare veelheid dat de wilsmetafysica reductionistisch is omdat het alles herleid tot een wil- zelfs als dit een veelheid van ‘willen’ zijn. Dit brengt Van der Heiden op twee centrale overwegingen. Ten eerste, de rede kennen we als de menselijke rede en niet een redelijke orde die te vinden is in de werkelijkheid om ons heen. De orde die we waarnemen moeten we zien als een door de mens • aangebrachte orde. Ten tweede, moeten we in het moderne denken een houding van ontvankelijkheid cultiveren. Door ontvankelijk te zijn kunnen we komen tot een herziening van de door ons aangebrachte orde en door ontvankelijk te blijven kunnen we deze orde blijven herzien door betere inzichten.

.

REACTIES UIT DE PERS

Karl van Heijster: De metafysica is allesbehalve dood, lang leve de metafysica! In: De Leesclub van Alles, 21 februari 2021

.

INFORMATIE OVER DE AUTEUR

Gert-Jan van der Heiden(1976) is hoogleraar Metafysica aan de Radboud Universiteit in Nijmegen. Zijn voornaamste publicaties gaan over de relatie tussen taal, werkelijkheid en waarheid. Daarnaast heeft hij ook nog onderzoek gedaan op het gebied van de hermeneutiek en de apostel Paulus in de moderne filosofie. En is de auteur van The Truth (and Untruth) of Language: Heidegger, Ricoeur, and Derrida on Disclosure and Displacement (2010).

.

VERDER LEZEN

.

DISCUSSIEVRAGEN

  1. Er is een verschil tussen klassieke en moderne metafysica. Hoe zou je de werkelijkheid om je heen volgens die twee perspectieven anders kunnen conceptualiseren?
  2. Metafysica toont zich door de geschiedenis heen in vele gedaantes. Hoe zou je metafysica omschrijven? Wat voor studie is het en waar naar? En hebben wij `een metafysica’?
  3. Op welke manier vertekent taal onze relatie tot de werkelijkheid als we denken aan reclames op televisie, in de krant en op andere media? Hoe beïnvloedt dit ons wereldbeeld?
  4. Bestaat er een neutrale beschrijving van de werkelijkheid of is de categorie •neutraal’ niet waarde vrij? Wat zijn dan de waarden bij een neutrale beschrijving van de werkelijkheid?
  5. Wat is de betekenis van ontvankelijkheid? Op welke wijze(n) wordt de ontvankelijkheid in de moderne metafysica gezien?
  6. Wat is de plaats van de natuurwetenschappen in de samenleving? Hoe verhoudt dit zich tot haar plaats binnen de moderne metafysica? Heeft de natuurwetenschap nog zin of is het een onzinnige bezigheid?